Blog

Të gjithë në ndjekje të dramës dhe klikimeve

Leart Vasili është thjesht përfaqësuesi më i arrirë i një shoqërie që tashmë vuan për dramë, elektrizohet për flamur, dhe paketon shprehje traumatike për klikime. Learti është prej vitesh në kërkim të zhurmës, skenës, lotëve, spektaklit për turmat e ndjekësve të çdo debati pa thellësi, pa mendim, pa analizë, thjesht tërheqës për shkak të zërit të ngritur, roleve agresive, nacionalizmit bosh, e atdhetarizmit pa bërë asgjë serioze për atdheun.

Shoqëria përmes Laertit? 

A mund të analizojmë Leartin, për të kuptuar shoqërinë? Ndoshta po, ndoshta jo. Por një pjesë të shoqërisë mundet ta kuptojmë nëpërmjet tij. Është ajo pjesë që vuan për vëmendje. Që hulumtojnë se çfarë pëlqen publiku i gjerë, masa e madhe dhe amorfe, dhe si mund t’u qasesh atyre, duke i bërë për vete, për qëllime të ndryshme, kush për të fituar, kush për famë, kush për kënaqësi, kush për vetmbushje, etj.

Tipologjitë që prodhon mungesa e vlerës, a largimi prej saj

Dhe nëse i ndajmë ka nga ata që për shkak të nivelit ordiner zgjedhin “të përfaqësojnë” fundin e shoqërisë, me sharje, fyerje, dhunë psiqike, dhunë familjare, një çmenduri sociale e përmasave apokaliptike për një mendje teknikisht normale.

Pastaj janë ata që duan të shpërthejnë, të ngjiten lartë, të bëhen si të tjerët, pavarësisht se s’kanë dhënë asgjë deri në atë moment, por besojnë se janë më të aftë se ata që kanë dhjetëra vjet profesion dhe rrjetet sociale ua japin këtë mundësi, pavarësisht se për krahasim me profesionistët janë si dinosaurët me zhapikun.

Nacionalizmi, spektakli i vjetër i rrjeteve

Pastaj vijnë nacionalistët, më të flaktit, mbrojtësit e çdo pëllëmbe toke shqiptare, çdo gërme, e çdo tradite, sigurisht me fjalë në rrjete dhe në studio, apo emisione pa baza shkencore, pa mbështetje dokumentuese, etj. Ka dhe nivele të tjera, por le të qëndrojmë këtu.

Laerti dhe shfaqja si “shpëtimtar”

Learti e nisi kështu, pasi u kthye në vendlindje. Si nacionalist, si atdhetar, si interpretues ndenjash mëmëdhetare nëpër studio, duke e vënë veten në qendër të një kauze…për të cilën nuk mbaj mend ta kishte kërkuar njeri, dhe as ishte koha se i duhej më njeriu.

Fama si drogë që kërkon mbidozim

Fama vjen, por duhet mbajtur. Është si puna e drogës, me kohë trupi bëhet rezistent dhe duhet dozë më e madhe. Njësoj dhe fama kur nuk ka material brenda, është e shpejtë e fuqishme, dehëse, haluçinante, por duhet mbajtur sepse publiku krijon rezistencë dhe s’mund ta gënjesh më vetëm me skenarë alla “Is Boletini u nxori pisqollën e fshehur inglezëve në Londër”.

Spektakël, apo realitet?

Në këtë moment, ajo pjesa e parë e shoqërisë, që i takon shtresës së ulët fare, nis e ndryshon fyerjet dhe sharjet dhe zgjeron tabelën e qitjes, krijojnë sherre, seriale tragjike (shqiptarët i adhurojnë serialet, s’ka rëndësi vijnë nga Turqia, nga Brazili, nga Tik-Toku, apo ekranet e mbrëmjet).

Grupi i dytë e sheh se fama me boshësi nuk është krejt e lehtë, disa e lënë në mes, disa vazhdojnë për inerci, disa përpiqen të ndërveprojnë ME grupin e parë, apo në jo pak raste SI grupi i parë, apo në raste të pakta, përqëndrohen në gjëra vërtetë të këndshme dhe tërheqëse për shoqërinë, jo domosdoshmërisht në klikueshmërinë e sharjeve dhe nacionalizmit, por me shije.

Kur patriotizmi nuk shitet më vjen viktimizimi

Dhe vijmë tek grupi i tretë, Learti si përfaqësues. Nacionalizmi, atdhetarizmi nuk shesin më, interesi nuk është i mëparshmi. Biletat për spektaklin dhe recitimin janë të lira, e kur je bërë rob i ekranit sa nuk jeton më dot jashtë tij, duhen mënyra të reja për të rimbledhur pëlqime, klikime, ndjenjë pozitive.

Viktimizimi, siç ndodhi në një show televiziv me Leartin, për të tjerët ndodh në forma të tjera. Dhe viktimizmi vjen duke u rritur deri në “heroizëm” që kërkon vlerësim nga shoqëria.

Moderatoret janë gazetarë që pyesin si, pse, apo janë infermirë që klithin “ua”, “jo”, “si ndodhi”? 

Brenda spektaklit televiziv Learti dha një deklaratë jo të lehtë, se ishte përdhunuar kur ishte fëmijë. Në kohë të tjera do ishte bërë nami në rrjete sociale e me komente me mbështetje etj, por në kohët e sotme, ku të gjithë “shpikin” fjalë e ngjarje për të qenë si viktima vetëm për vëmendje, pa afruar prova, deklarime të tilla nuk tërheqin më.

Nuk mbaroi me kaq. Nga viktimizim që nuk ngjit, u kalua në heroizim në një tjetër emision televiziv, që për çudi modaratoret (moderatorët) asnjëherë nuk bëjnë pyetje si, pse, ku, kush, kur, thjesht bëjnë “uau”, “vërtetë”, “oh”, “ah”, “mos” dhe shprehin empatinë e tyre duke e kthyer gazetarinë në infermieri:

“Unë e njoha përdhunuesin tim, iu ula përballë, desha ta vrisja, por vetëm e pashë dhe nuk i thashë asgjë.”

Kur drama nuk mjafton, vjen absurdi

Teorikisht këtu drama në këtë skenar duhet të arrijë majën. Publiku duhet të çohet në këmbë dhe të duartrokasë gjatë. Lule, lot, mirënjohje, burrëri, legjenda, për këtë telenovelë tronditëse. Vetëm se, sërish efekti është i vakët.

Atëherë kalohet në absurd diku tjetër, sepse tashmë kjo pjesë e shoqërisë (Laerti si përfaqësues tipik) nuk ka më kufij, ata janë personazhe që nuk duan të jenë më qytetarë, por lajme:

“Motra ime 6 muajshe vdiq sepse diktatorit i duhej transfuzion gjaku”. 

Sërish asnjë dokument, asnjë e dhënë, as nëna të paktën, thjesht një legjendë e dëgjuar, dhe asociimi i vetes apo familjes me të…

Kjo shoqëri është bërë e frikshme në boshësi, edhe nga ata që kanë se çfarë t’i japin, dhe të imagjinosh që janë më pak se ata që s’kanë asgjë.

A mund të luftohet kjo sindromë? 

Kjo sindromë si luftohet? A mund ta luftojë vetëm një njeri, një institucion, një qytet? Unë them jo. Për vende të vogla si vendi ynë, fenomene të tilla bëhen kollaj udhërrëfyese për rininë, ndryshe nga vendet e mëdha ku ka me dhjetëra shembuj që mund të ndiqen.

Imagjino kur mediat dhe rrjetet sociale i bëjnë jehonë këtij “sindromi”. Çfarë mund të presim më pas?

“Profecitë” që s’kanë pse na habisin më

Unë nuk do të çuditesha sikur nga Laerti, që tashmë më duket krejt i çoroditur në ndjekje të famës dhe klikimeve (nuk shoh asnjë arsye tjetër), të deklaronte përgjatë këtyre tre muajve që do t’i mungojnë emisionet televizive për shkak të pushimeve të sezonit: Nëna ime ka dashur të më abortonte, por një ëngjëll e pengoi; Gjaku im rrjedh nga princa ilirë dhe ADN ime është unike në Ballkan; Në një seancë psikologjike më është shfaqur Skënderbeu dhe më tha je pasardhësi im…

Shqipëria në borxh me ndokënd?! Mijëra në fakt në borxh me atdheun

Ndoshta kjo pjesë e shoqërisë, ku Laertin mund ta fusim si përfaqësues, vuan nga ndjenja se kanë dhënë shumë, por janë të pashpërblyer, të pavlerësuar, të panjohur mirë nga masa dhe përpiqen në mënyra krejt jofisnike për çka përfaqësojnë të imponojnë a rrëmbejnë dashuri, famë, mirënjohje, e ndoshta ndonjëherë edhe më shumë se kaq.

Është kaq e thjeshtë: Atdheu, Shqipëria, nuk i ka askujt ndonjë borxh për t’i kthyer. As Skënderbeut madje. Përkundrazi, me dhjetëra, qindra e mijëra shqiptarë, duhet t’i kthejnë erzin që i kanë marrë, me narçizizmin, egoizmin, e ndjekjen e famës me çdo kusht e çdo çmim, edhe me atë të humbjes së vetes.

Sa dëme të bëra nga shembujt e rremë dhe rrjetet që i fryjnë pa asnjë filtër!

I kanë një borxh vendit për dëmin që i kanë bërë e i bëjnë, së bashku me ata që u shumëfishojnë dramat e shpikura, apo urrejtjen e injektuar.

Duhet të lahen me atdheun fillimisht për dëmin e bërë duke dhënë shembuj të absurdit dhe jo logjikës, për të rinjtë që i kanë mashtruar se fama është sukses në çdo rast dhe jo pasojë që çon shpeshherë në probleme të rënda, për boshtin moral të shoqërisë që prej vitesh e vitesh e kanë zëvendësuar me klikime, për prindërit që ndihen përherë e më të humbur, e për mësuesit që ndihen përherë e më të largët.

Ata kanë borxhin e madh se tashmë edhe prej tyre, kemi hyrë në epokën drithëruese të fëmijëve që duke ndjekur këta udhërrëfyes mendojnë se nuk ka më nevojë të studiosh, sepse mjafton të jesh interesant.

Jo thjesht Laerti, është epokë e re kulturore

Nuk është thjesht Laerti. Nuk ka lidhje me të. Ai është një nga mijërat, ndoshta më përfaqësuesi, të një kulture shoqërore që prej kohësh i afrohet dhunshëm përplasjes me asfaltin, duke u shoqëruar masivisht me like, gifte, dhe makiazh.

Bota ka arritur në këtë pikë. Madje e ka tejkaluar mosndjeshmërinë. Në emër të aleancave, inateve, historisë, mbetjeve kolonialiste e vendimeve të pakorrigjuara mirë prej dhjetëra vitesh, arrogancës e kokëfortësisë së shumë palëve, indiferencës së palëve të tjera, skemave e jointeresit direkt, fëmijë të vrarë, të plagosur, të djegur, gra të shqyera nga bombat e plumbat, shihen live, e maksimumi i reagimit botëror është analiza mediatike me grafikë dhe me numrator. Ndoshta dhe po presin që shifra të barazohet me zero. Por e sigurtë është që një fëmijë ukrainas nuk është i barabartë me një fëmijë të Gazës. Le mos ta imagjinojmë sikur të ishin pesë apo dhjetë fëmijë perëndimorë! 

Nuk ka asnjë justifikim moral për Gazën! 

Nuk ka asnjë hakmarrje dhe mbrojtje që 60 përqind të viktimave i ka gra dhe fëmijë! 

Nuk ka justifikim për këtë ndëshkim kolektiv! 

Nuk ka asnjë të drejtë ndërkombëtare që justifikon bllokimin vrasës për ndihmë të Gazës! 

Është budallëk të përpiqesh të gjesh zgjidhje bazuar në histori në këtë rast, qoftë edhe në historinë e tetorit! 

Bota është bërë kaq e çuditshme, lotë që derdhen rrëke për vrasjen e një qeni dhe asnjë ndjeshmëri pothuaj për një fëmijë në Rafah. E nga ana tjetër, si Izraeli dhe Hamasi po luajnë me jetët si me gogla: Njëra palë duke e çuar në ekstrem hakmarrjen duke pretenduar “fitoren përfundimtare”, që gjithsesi është pothuaj e paarritshme ndaj një populli që nuk dorëzohet, vetëm me shuarje, dhe tjetra duke përdorur fëmijët dhe gratë e gjakut të vete si mish për top, teksa shpreson se një ditë presioni ndërkombëtar do të rritet e do të përkrahë projektin e tyre politik, që gjithsesi mbështetet gjithnjë e më pak edhe nga vendet arabe…Ndërkohë fëmijët vazhdojnë e vriten…

E kemi kollaj ta matim kohën që i duhet ujit të mbushur në burimin më të pastër për t’u qelbur; nga 3-7 ditë. Por si të matim kohën e njeriut që “qelbet” në pushtet? Nuk janë më shumë se 3-6 muaj, koha e “qelbjes” në pushtet në një vend me mungesë kontrolli dhe llogaridhënie. Pra brenda 100 ditëve të para dhe maksimumi në 200 ditë pushtet, nisin të ndihen më pak të ndikuar nga mendimi i të tjerëve, mësohen me privilegjet dhe i quajnë të merituara e të padorëzueshme, humbasin empatinë që e tregonin pa hesap më parë. “Paradoksi i pushtetit” i Dacher Keltner, ku njerëzit e mirë që ngjiten, nisin e ndryshojnë, e shpjegon jo keq. Shumë liderë, apo drejtues të lartë institucionesh, vijnë me premtime të mëdha e të bujshme, por brenda pak ditësh, javësh, e ndonjëherë në raste “të mira” muajsh, nisin shenjat e arrogancës, autokracisë, kapjes së institucionit dhe moslëshimit deri në zbythje nga një më lartë. 

Si të kalb pushteti

Maksimumi, maksimumi, brenda 6 muajsh, nëse nuk ka kontroll serioz institucional, dhe transparencë, nisin erërat e rënda të nepotizmit, interesave personale, interesave ekonomike, zhvendosjes nga parimet, arriganca dhe mendjemadhësia. Natyrshëm era nuk ndihet shpejt sepse parfumi propagandistik ushqehet po aq fort sa korrupsioni moral e material. Nëse thjesht e mendon, simptomat e kalbëzimit politik janë kaq të dukshme ngado të kthehesh: Vetëmburrja kthehet në sistem shtetëror, kritika përbuzet, institucionet kapen me “të besuar”, fjala publike shumëzohet me 0, promovohet servilizmi dhe çdinjitetëzimi për karierrë. Mos më thoni që nuk keni takuar të paktën një herë në jetën tuaj, një injorant në kultimin e parë të fjalës që pas gjashtë muajsh në pozitë, ju flet juve si zbuluesi i teorisë së relativitetit…të pushtetit. Dhe ju, jeni detyruar ta dëgjoni! Ja kjo është qelbja! 

Kur qelbet fare? 

Pra kur dekompozohet, që as e nuhat dot? Kur fillon të besojë se “ai” është shteti, se pa “atë” gjithçka do marrë fund si në kohën e dinosaurëve, se ikja e tij do të jetë njësoj me kataklizëm dhe s’ka Noe ta shpëtojë. Është ajo koha kur pushtetari nuk ka më turp pse nuk i shërben njerëzve, por përkundrazi është i vetkënaqur si sundues, si gjithçkabërës si do vetë pa pyetur njeri, ose thjesht duke iu servilosur “komandantit” sipas rastit. Ky është dekompozimi total që nuk është më i rrezikshëm për ata, por përkundrazi vendin. Ndryshimi i fytyrës nga shërbyes i popullit, në pashanë e popullit, do pak muaj; ndryshimi i pasojave që lënë këta spahinj, kajmekamë e pashallarë. 

A është populli dashnor i diktaturës?

Zgjedhjet e fundit, ku fare pak nuk u rreshtuan pas njërit, apo tjetrit “diktator” prej 26 apo 34 vjetësh, nuk tregojnë këtë. Më shumë tregojnë pasiguri, lodhje, e dëshirë për “qetësi”, pavrësisht se ajo është shtypje. Për liri nuk bëhet fjalë, sepse pavarësisht se tingëllon bukur, është e lodhshme, jo duhet të mbash qëndrime, jo parime, jo duhet të flasësh, jo duhet ndonjë sakrificë e vogël, jo përgjegjësi, jo zhgënjime pas zhgënjimesh nga njerëzit e nga pritshmëritë. E lëmë lirinë mënjanë, sepse ne teorikisht nuk e kemi pasur ndonjëherë. 

Si lidhet “i qelburi” me qytetarin? 

Krejt thjeshtë, madje krejt lirë. Parimet, idetë, janë hedhur diku në ndonjë kosh, çfarë mbizotëron është: “a fitoj gjë unë, a më jep gjë”. Jo shumë, një vend pune, një leje ndërtimi, një ndihmë ekonomike, një tender, një shuk me euro, një legalizim, një premtim, një projekt…dhe ja ku “i qelburi” i djeshëm edhe në gojën tënde, sot bëhet “burrë i mirë” që të ndihmon. Ky është korrupsioni moral, shumë i frikshëm se ai financiar, sepse ky moleps gjithë popullsinë, jo vetëm pushtetin, dhe pastaj popullsia ndihet në detyrim ndaj pushtetit. 

Kemi lindur servilë dhe të pazë?!

Nuk besoj. Nuk besoj se një popull lind i tillë. Por mund të edukohet si i tillë. Breza të tërë që për shekuj janë mësuar ta ngrenë kokën lartë të dëgjojnë se ç’thotë udhëheqësi, dhe ta ndjekin edhe në humnerë, apo të ulin kokën e të skuqin duart nga duartrokitjet kur udhëheqësit u flasin, apo të presin poshtë ballkonit të udhëheqësit mos u hedh një copë ushqim,  nuk e përcjellin perceptimin e lirisë si të drejtë, por si rrezik. Le t’i shtojmë pak kësaj edhe sjelljen “kombëtariste” e rajonale të shpëtimtarit të madh dhe klonëve të tij shpërndarë kudo, që përsërisin deri në mërzi se “ay” është mbrojtësi i kombit, “ay” bëri mrekullira, “ay” vendosi rregull e bëri shtet, e njerëzit të trembur se mos kush e di ndodh ndonjë hata, mblidhen mes tyre duke pëshpëritur “të paktën ka rregull, se mbani mend si ishte dikur”. Ky është dorëzimi i lirisë. Por ashtu siç populli mësohet me diktaturë e diktatorë realë, apo kopje, të vegjël a të mëdhenj, po ashtu mund të mësohet edhe të mos i pranojë më. Duke nisur nga klonët në periferi. Do kohë, do guxim, do vetëdije, do dhe ndonjë vrimë të vogël në murin e frikës, për të hyrë sadopak dritë. 

1. Nëse një burrë ngre dorën ndaj një gruaje, është dhunë e patolerueshme. Nëse një grua ngre dorën ndaj një burri, është një shaka e pafajshme mes çiftit.
2. Kur një burrë goditet nga një grua, ai duhet të buzëqeshë dhe të pranojë me humor. Çdo gjë është ok.
3. Nëse një burrë ankohet për një shuplakë, ai është i dobët. Nëse nuk ankohet, ai është i pandjeshëm.
4. Kur një burrë goditet në publik, është një moment argëtues për të gjithë. Kur një grua goditet në publik, është një krizë kombëtare.
5. Nëse një burrë refuzon të pranojë një shuplakë si shaka, sidomos duke zbritur nga avioni, ai nuk ka sens humori.
6. Nëse një burrë goditet nga gruaja e tij, është një shenjë e dashurisë së tyre të thellë. Duhet ta provoni dhe ju.
7. Nëse një burrë ngre dorën ndaj një gruaje, është një akt i neveritshëm. Nëse një grua ngre dorën ndaj një burri, është një moment i fuqizimit femëror.
8. Kur një burrë tregon shenja të dhunës, ai është një rrezik për shoqërinë. Kur një grua tregon shenja të dhunës, ajo është e guximshme. Ndonjëherë edhe edukuese.
9. Nëse një burrë kërkon ndihmë pas një incidenti të tillë, ai duhet të rishikojë burrërinë e tij.
10. Në çdo rast, burrat duhet të jenë të fortë, të heshtur, të respektojnë moshën dhe të pranojnë gjithçka me dinjitet. Sidomos kur “leksioni” vjen në formën e edukimit mësimor.

A po shkojmë drejt “1914” të shekullit XXI?

Kur historia flet dhe nuk dëgjohet, do të ulërasë në të njëjtat plagë

Alessandro Barbero, është një mjeshtër i narrativës historike, jo i zakontë, hulumtues mikroskopik i detajeve, ironik. E ka kthyer rrëfimin e historisë në një art dhe veten në një “pop star”. Por është po aq tragjik, paralajmërues, dhe hidhësisht i vërtetë kur jep të dhënat, ngjashmëritë e frikën mes epokave, duke qenë pothuaj përfaqësuesi i postulatit “historia përsëritet”. Të njëjtën gjë bëri ai rreth dy vjet më parë në një manifestim kundër riarmatimit, kur ngjarjet dhe realitetin e para Luftës se Parë Botërore i krahasoi me ngjarjet dhe realitetin e sotëm. Le ta detyrojmë pak trurin të stërvitet duke mbivendosur këto ngjashmëri të frikshme.

1. Barbero foli për kohët e gjata të paqes në Europë. Si atëherë para 1914, si sot prej 1945, fuqitë e mëdha prej dekadash nuk luftonin mes tyre. Sigurisht Ballkani bënte përjashtim, sepse ai nuk e njihte paqen. Ndoshta është krijuar iluzioni i sigurisë dhe ideja se shtetet e fuqishme nuk do të përplasen kurrë mes tyre, duke i shkarkuar tensionet diku në Afrikë, por Ukraina, tensionet SHBA-Kinë mbi Taivanin, Deti i Kinës Jugore, e zerojnë iluzionin.
2. Barbero foli, dhe ai u referohet gjithmonë fakteve, për helmimin e trurit nga diskursi publik dhe letërsia u quajt “letërsia e luftës së ardhshme”. Me dhjetëra e qindra libra: Si do të sulmohet vendi ynë; Si të mbrohemi. Anglia kryesonte renditjen me libra si do të sulmohej Anglia nga Franca, pastaj nga Rusia dhe më së shumti nga Gjermania. Ideja e luftës së pashmangshme tashmë po zë vend fort edhe në këto kohë, kur që prej 2014 media, think-tank-et, analizat gjeopolitike, ekspertët me ekspertizë, apo jo, rrjetet sociale janë të mbushura me narrativa, video, numërim ushtrish, apo përplasje epokale mes demokracisë dhe autokracisë, Perëndimit dhe Lindjes, SHBA dhe Kinës, SHBA dhs Rusisë. Njësoj si dikur që na thotë Barbero, publiku është i intoksikuar me frikë, dhe kërkesë për mbrojtje e siguri.
3. Barbero foli për frikën e fuqive të mëdha nga fuqia fqinjë. Për Gjermaninë që ndihej e frikësuar nga flota angleze e për Francën e trembur nga këmbësoria gjermane. Vendet dukeshin të dobëta dhe kërkonin aleanca. Të tjerë fuqi këto aleanca i shihnin si rrethime. Ikim nga fotografia bardhë e zi e para 1914 dhe vijmë në fotografinë dixhitale të epokës sonë. A nuk e sheh Rusia aleancën e NATO si rrethim? A nuk pretendon Kina se perëndimi kërkon ta mposhtë? A nuk thërret SHBA se po kërcënohet? Pra “po na rrethojnë” është qëndrimi i çdo fuqie të madhe në botën e sotme dhe secila, ashtu si dikur si na e shpjegon Barbero kërkon mbrojtje, sigurisht mbrojtje dominuese jo thjesht brenda oborrit.
4. Barbero foli për aleancat që krijojnë efekte të papritura si Rusi-Francë 1894, apo Angli-Francë 1904. Sepse një Gjermani e mbetur jashtë këtyre aleancave pyet veten: Po këta e paskan me mua! Pra aleancat nisen për siguri, dhe ndjellin frikë. Ja ku vijmë në epokën tonë, ku NATO shtyn kufijtë e saj në Lindje, Kina forcon marrëveshjet me Rusinë dhe Iranin, BRICS kërkon një rend alternativ, vendet afrikane duan edhe ato revansh. Rreziku është njësoj si dikur: Një shkëndijë e vogël mund t’i përfshijë zinxhir aleancat në luftë dhe Franc Ferdinandi i dikurshëm të jetë Ukraina, Tajvani, Gaza.
5. Barbero foli për riamartimin e atëhershëm, shtetet nuk ndaleshin. U arrit deri në 50 përqind e buxhetit të çdo shteti të shkonte për armatim. Cili shtet sot nuk po riarmatoset? Edhe Gjermania, që për 80 vjet ishte në letargji, u zgjua, si ai ariu që nuk dihet ku do sulmojë e çfarë do kafshojë. Po SHBA, Kina, Rusia, Franca, Anglia e të tjerë me rradhë, çfarë po bëjnë? Të gjithë duke shtuar arsenalet ushtarake. Sistemet raketore që instalohen kudo, ushtritë që rriten në numra, mjetet motorike në tokë, det e ajër që prodhohen me shpejtësi, financohen në emër të mbrojtjes nga njëra anë, por perceptohen si kërcënuese nga ana tjetër. Spiralja e paranojës ka kohë që ka filluar.
6. Barbero foli për militarizimin e kulturës publike. Kur romanet e luftës, u zëvendësuan nga udhëzuesit e luftës, shkruar nga gjeneralë. Si gjenerali gjerman fon Bernardi në 1911 me librin “Gjermania dhe lufta e ardhshme” me kapituj si: E drejta për të bërë luftë, Detyra për të bërë luftën, apo të dominosh botën ose të biesh. Barbero nuk e përmend, por Bernardi ka dhe një kapitull me titullin “Lufta si nevojë biologjike”. Deri sa vihet në deklarata si ajo e komandantit të ushtrisë gjermane fon Moldke që në fillim të 1914 deklaron: Tani jemi gati dhe sa më parë, aq më mirë. E kishte fjalën për nisjen e luftës. E përshpejtojmë kohën nga fillimi i shekullit XX në fillimin e shekullit XXI. Në vend të literaturës civile, mbizotëron strategjia për dominimin ushtarak në yotube, tik-tok, e facebook, podcastet janë të mbushuara me analiza luftërash dhe cili shtet del fitimtar, videolojërat kanë kaluar nga WW2 në luftën SHBA-Kinë, memet bëhen për raketa, ushtarë, tanke e armatime, evokohen trimëritë e ushtarëve në luftërat botërore. Nuk është gjë tjetër kjo e sotmja, veçse përgatitje në mënyrë të zbutur e mentalitetit të njerëzve për luftën. E për ta kompletuar ngjashmërinë e frikshme të kësaj fotoje dixhitale me bardh e ziun e 110 viteve më parë: deklaratat e ushtarakëve më të lartë të fuqive dhe aleancave që nga sekretari i përgjjthshëm i NATO, nuk u lënë gjë mangut atyre të gjeneralëve me fon, apo kolonelëve me sir.
7. Barbero flet për frikën si motiv për sulm. Gjermania kur e ndjeu se po humbte epërsinë, nisi të konsiderojë luftën si zgjidhje. Brrr, çfarë ngjashmërie me analizat që flasin për një veprim përpara 2027, i njohur si viti i Tajvanit. Por nuk mbetet vetëm këtu, vetëm me shikimin e vëngërt amerikan për ngjitjen e Kinës. Analizat sekrete që si “rastësisht” zbulohen nga mediat për një luftë brenda pesë viteve të ardhshme, deklaratat pastaj hapur nga ish-ushtarakë të lartë, apo të tjerë që mendojnë se jemi shumë pranë saj, e bëjnë gjithë situatën po aq tragjike sa ç’përshkruan Barbero para 1914, e që e dimë tashmë se çfarë solli më pas. Shtoji kësaj armatimet aktuale…E dikush, apo disa do të duan të ruajnë epërsinë, dhe armët janë mjeti i fuqive që shohin se po bien.
8. Barbero nuk është fatalist, megjithë pesimizmin, që nuk e fsheh dot pas një “poker face”. Ai thotë nuk jemi njësoj si atëherë, ka më shumë institucione, jemi më të kulturuar, ka më shumë ndikim ekonomia dhe lidhjet mes vendeve janë më të ngushta. Vetëm se, politika, ushtria dhe opinioni publik po operon prej kohësh me mentalitetin e para 1914…dhe frika e shpresa mbetet që ne në këtë epokë, siç thotë profesori Barbero, mos t’u ngjajmë shumë atyre të epokës së para 110 viteve, që i parapriu vetvrasjes së Europës në 1914.
   “Lufta” është kthyer në një fjalë ordinere, mund ta thotë kushdo, ta parashikojë kushdo, ta tallë kushdo, e të trembet kushdo. Flitet për mbrojtje atomike, prodhime tankesh, shtim ushtarësh, drone, sisteme antiraketë, sisteme hapsinore, raketa interkontinentale, nëndetëse, aeroplanmbajtëse, bëhen krahasime armatimesh e ushtrish mes shtetesh, simulohen sulme dhe kundërsulme bërthamore…deri tek numërimi i të vrarëve dhe të mbijetuarve. Bota ndoshta nuk është çmendur. Bota ndoshta ndodhet në një epokë që kush e di si do e rrëfejnë ata të tjerët 100, apo 200 vjet më pas…apo 500 vjet më pas.

Sot u bënë plot 11 vjet që u ndava prej saj. Nuk ndeza qiri për ta kujtuar. Nuk u ula askund për tu zhytur në nostalgji. Lot, as që bëhej fjalë. Madje, tani që e mendoj, as e kisha hiç në mendje, as e ndjeja në gjoks mallin, e as dikund tjetër. Por sytë më tradhëtuan.

Teksa panë një palë buzë që e puthnin, thithnin, ndjenin, kënaqeshin njësoj si unë dikur. Teksa shihja qepallat gjysëmmbyllur nga kënaqësia, mendova trishtueshëm: Paska rënë edhe ky në dashuri me shtrigën! Nuk e përçmova! E di, e di mirë, ajo dashuri është e verbër. Sytë të hapen vetëm pasi ndahesh. Por kjo është kaq e vështirë! E di dhe këtë! Sidomos me një dashnore që e gjen kudo, kurdo, ngado, në mëngjes, në drekë e në darkë, në divan, në tavolinë, në karrige e në krevat, në xhep, në çantë, në dasëm, në varreza, në kafe e në raki.

Cigarja! Kështu quhet! Dhe unë kam qenë “legjendë”, me katër paketa në ditë, ndonjëherë edhe më shumë. E lija çdo natë, kur mushkëritë më përvëlonin, koka më plaste, goja erëmbante më keq se qenefi, rrobat shpërndanin aromë a thua i kishin mbajtur derrat në një ballo mbi plehra…dhe e nisja sërish në mëngjes, duke e shtyrë lënien për darkën e rradhës…

Unë nuk isha ndarë kurrë prej saj, që në adoleshencë, kur volla për herë të parë pasi e provova. Më duhej një shoqe meditimi, ajo aty, më duhej të mbysja një ndjenjë, ajo e gatshme, më duhej frymëzim, ajo thoshte “po” e para…Ishte dashuri e fortë, sidomos kur zgjaste ndonjëherë nga mëngjesi në mëngjes. Ishte dashuri pa kushte.

Ajo nuk më detyronte. Ajo nuk fyhej kurrë; as kur e shaja bashkë me shokë të tjerë duke e sjellë nëpër duar, as kur e hidhja në ndonjë rrjedhë uji, as kur e shkelja me këmbë, madje as kur e shpërdoroja duke e përdorur. Si duket ajo qeshte dhe tundte kokën verdhacuke (apo bardhoshe sipas rastit) sikur të thoshte: Do ta shohim!

Dhe e pamë! Unë e pashë! Mushkëria ime e pa! Koka ime! Zemra ime e pa më mirë! Dhe 11 vjet më parë më dhanë ultimatumin e fundit: O me ne, o me dashnoren tënde të ndyrë! Vendos! Një ultimatum që erdhi me mjekë, me ambulanca, me frikë…Dhe unë vendosa të iki, jo nga jeta, nga dashnorja.

Nuk e ndeza më kurrë cigaren. Zemra ime vetëm më falënderon. Nuk e thitha më kurrë tymin duke i çuar të fala mushkërive dhe dhimbjes së kokës. Po, edhe me shokët e miqtë, u bëra ndonjëherë grindavec, për cigaret dhe tymin…unë që grindesha pse kishte tym duhani hahahahha, dukej si shenjë apokalipsi. Por ishte bukur. Është bukur.

Ndaj miku im, kushdo qofsh, mos mendo se “gjyshi im vajti 90 vjeç duke pirë cigare”, apo “unë pi vetëm të zgjedhura”, apo “kush e di ça problemesh kishte ky, unë kam zemër çeliku dhe mushkëritë më dolën të bardha”…ashtu mendoja dhe unë, madje dhe ca më shumë.

Është dashnorja më e keqe, lere! Vetëm të rrjep dhe s’të jep asgjë, lere! Të puth, për të të vrarë, lere! Lere miku im, lere ti i pari, sepse po të la ajo…mund të jetë vonë! Mos dëgjo askënd që të thotë “nuk ia del dot”. Unë kam qenë plotësisht i varur prej saj, dhe jam sot i lirë!

Sado më fton, më josh e më lutet në atë mëngjesin me kafe, në atë pasdrekën e shijshme, në mbrëmjet kadife, në atë tryezën me bisedë të këndshme, në atë tavolinën e lojës, në mendimet e mia më të thella dhe haluçinante, në mërzitjet më të mëdha, a gëzimet më të papërmbajtura…veç e tall, dhe e përbuz. Nuk ndjehem më i gjallë, duke u vetshkatërruar pa e ditur.

E kujtoj në fakt, njëherë në javë, apo dy javë me ndonjë puro, të cilën e shijoj si një simbol të një jete të dytë të dhuruar e që unë e kontrolloj për të mos e hedhur më poshtë të paktën për një dashnore të ndyrë, erëqelbur, tinzare e të pabesë. Miku im i panjohur! Merre jetën në dorën tënde! Mund të mendosh edhe pa cigare, mund të krijosh pa cigare, mund të jesh burrë pa cigare, mund të shesësh pordhë pa cigare!
Lere!